مرزهای حیات

متن کتاب:

مطلبی وارد نشده است.


نکات قابل استنباط:

زیست شناسی، علم بررسی حیات است.

حیات چیست؟ در ابتدا به نظر می رسد که پدیده حیات، تعریفی ساده و کوتاه داشته باشد؛ (زیست 95: چون همه، حتی کودکان خردسال نیز، سگ، حشره یا گیاه را زنده و سنگ را غیرزنده می دانند؛) اما در واقع، تعریف حیات بسیار دشوار است و شاید حتی غیرممکن باشد.

چون تعریف حیات دشوار و یا حتی غیر ممکن می باشد بنابراین، ناچار معمولاً به جای تعریف حیات، ویژگی های جانداران را معرفی می کنیم.

جانداران همه هفت ویژگی زیر را باهم دارند (ویژگی های حیات): نظم و ترتیب، هم ایستایی، رشد و نمو، فرایند جذب و استفاده از انرژی، پاسخ به محیط، تولیدمثل و سازش با محیط

ممکن است یک موجود یک یا چند تا از ویژگی های حیات را داشته باشد ولی غیر زنده باشد. (چون هفت ویژگی را باهم ندارد.)

هر موجودی که پاسخ به محیط داشته باشد الزاما موجود زنده نیست. چون ممکن است سایر ویژگی های حیات را نداشته باشد.

ویروس ها ساختار یاخته ای نداشته و زنده نیستند بنابراین نمی توانند هفت ویژگی حیات را باهم داشته باشند.

نظم و ترتیب:

همه جانداران، سطوحی از سازمان یابی دارند و منظم اند.

سطوح سازمان یابی: یاخته، بافت، اندام، دستگاه، فرد، جمعیت، اجتماع، بوم سازگان، زیست بوم و زیست کره

سازمان یابی یک جاندار می تواند فقط در سطح یاخته باشد. مثل تک یاخته ای ها که بافت، اندام و … ندارند.

بعضی جانداران در سطح بافت، اندام، دستگاه و … منظم هستند. مثل مهره داران

بعضی سطوح سازمان یابی حیات نمی تواند در یک موجود زنده وجود داشته باشد مثل بافت، اندام و …

 هر موجود زنده ای دارای نظم و ترتیب می باشد ولی هر موجود دارای نظم و ترتیب زنده نمی باشد. مثلا رایانه دارای نظم و ترتیب می باشد ولی چون هر هفت ویژگی حیات را باهم ندارد زنده محسوب نمی شود.

هم ایستایی (هومئوستازی):

محیط جانداران همواره در تغییر است؛ اما جاندار می تواند وضع درونی پیکر خود را در حد ثابتی نگه دارد؛

مثلاً وقتی سدیمِ خون افزایش می یابد، دفع آن از طریق ادرار زیاد می شود.

مجموعه اعمالی را که برای پایدار نگه داشتن وضعیت درونی بدن انجام می شود هم ایستایی (هومئوستازی) می نامند.

هم ایستایی از ویژگی های اساسی همه موجودات زنده است.

هم ایستایی در جانداران تک یاخته (مثل باکتری ها و پارامسی) و پریاخته ای وجود دارد.

در تک یاخته ها هم ایستایی به معنی ثابت نگه داشتن وضع درون یاخته (میان یاخته یا سیتوپلاسم) میباشد.

در پریاخته ها هم ایستایی به معنی ثابت نگه داشتن محیط داخلی می باشد.

نفوذپذیری انتخابی غشا در همه موجودات زنده به هم ایستایی کمک می کند. (چون در همه جانداران غشا وجود دارد)

یکی از راه های حفظ هم ایستایی تبادل مواد بین موجود زنده و محیط بیرون می باشد. (مثل تبادل اکسیژن، کربن دی اکسید، گرما و …)

در بعضی مواقع هم ایستایی با تولید بعضی مواد در جاندار انجام می شود مثل ثابت نگه داشتن میزان قند خون یا تعداد گلبول های قرمز

 

 

 

رشد و نمو:

جانداران رشد و نمو می کنند و اطلاعاتِ ذخیره شده در دِنای جانداران، الگوهای رشد و نمو همه جانداران را تنظیم می کند.

باکتری ها زنده هستند بنابراین دارای توانایی رشد و نمو می باشند.

توانایی یاخته ها در تقسیم شدن و تولید یاخته های جدید، اساس تولیدمثل، رشد و نمو و ترمیم موجودات پریاخته ای است.

غذا مواد و انرژی لازم برای سالم ماندن، درست عمل کردن و رشد و نمو یاخته های بدن را فراهم کند.

رشد و نمو جانداران بر اساس یک الگوی مشخص انجام می گیرد.

الگوهای های رشد و نمو جانداران مختلف متفاوت می باشد.

الگوهای رشد و نمو جانداران ژنتیکی بوده و از والدین به فرزندان به ارث می رسد.

زیست 96: رشد به معنی بزرگ شدن و شامل افزایش برگشت ناپذیر ابعاد یا تعداد یاخته هاست.

زیست 96: افزایش ابعاد یاخته ها در مواردی مثل تورژسانس را نمی توان رشد در نظر گرفت چون برگشت پذیر است.

زیست 96: رشد گیاهان در مناطق سرلادی (مریستمی) به علت تقسیم یاخته ای انجام می شود. در بخش های دیگر گیاه، رشد با افزایش ابعاد یاخته ها انجام می گیرد.

زیست 96: در باکتری ها و تک یاخته ها رشد فقط با افزایش ابعاد یاخته امکان پذیر است.

زیست 96: نمو به معنی تشکیل بخش های جدید است. مثلا تشکیل اولین گل در گیاه نمونه ای از نمو است.

زیست 96: تشکیل برگ های جدید در یک گیاه دارای برگ رشد محسوب می شود نه نمو.

زیست 96: در گیاهان، نمو تا آخر عمر ادامه دارد چون گیاهان هر سال برگ، گل میوه و .. را از دست داده و دوباره بوجود می آورند.

فرایند جذب و استفاده از انرژی:

جانداران انرژی می گیرند. از آن برای انجام فعّالیت های زیستی خود استفاده می کنند و بخشی از آن را به صورت گرما از دست می دهند؛

مثلاً گنجشک غذا می خورد و از انرژی غذا برای گرم کردن بدن و نیز برای پرواز و جست وجوی غذا استفاده می کند.

همه موجودات زنده فعالیت زیستی دارند و برای انجام آن انرژی دریافت می کنند.

جانوران برای به دست اوردن انرژی غذا می خورند.

گیاهان انرژی خود را از طریق فتوسنتز به دست می اورند.

البته همه گیاهان انرژی خود را از راه فتوسنتز به دست نمی آورند مثل گیاهان انگل (سِس و گل جالیز)

بعضی جانوران غذا نمی خورند مثلا کرم کدو فاقد دهان و دستگاه گوارش است و مواد مغذی را از سطح بدن جذب می کند.

برخی فعالیت های زیستی انرژی زا و برخی انرژی خواه می باشد. مثلا تنفس یاخته ای انرژی زا ولی فتوسنتز انرژی خواه می باشد.

بعضی واکنش های بدن ممکن است انرژی زا و یا انرژی خواه نباشند مثل ترکیب شدن آب و کربن دی اکسید.

انرژی رایج مورد استفاده یاخته ها مولکول ATP می باشد.

مولکول ATP طی واکنش تنفس یاخته ای تشکیل می شود.

 

واکنش تنفس یاخته ای:                            ATP + آب + کربن دی اکسید → فسفات و ADP + اکسیژن + گلوکز

 

 

پاسخ به محیط:

همه جانداران به محرک های محیطی پاسخ می دهند؛ مثلاً ساقه گیاهان به سمت نور خم می شود.

رشد اندام گیاه به طرف نور را نورگرائی می گویند.

پاسخ به محرک های محیطی جزو ویژگی های موجودات زنده است نه پاسخ به هر محرکی.

مثال برای پاسخ به محیط: تغییر رنگ برگ ها در پائیز، عطسه، سرفه، افزایش بخش سبز رنگ برگ های دارای بخش غیررنگی، مسیریابی پروانه مونارک، باز و بسته شدن منفذ روزنه، افزایش تعداد گویچه های قرمز در شرایط کمبود اکسیژن، تغییر قطر مردمک چشم با تغییر نور، تغییر رنگ گل ادریسی در محیط های مختلف.

تولیدمثل:

جانداران موجوداتی کم و بیش شبیه خود را به وجود می آورند. یوزپلنگ همیشه از یوزپلنگ زاده می شود.

میزان شباهت فرزندان به والدین به نوع تولید مثل بستگی دارد.

در تولید مثل غیرجنسی، فرزندان کاملا شبیه والد هستند ولی در تولید مثل جنسی، شباهت فرزندان به والدین می تواند کم یا زیاد باشد

سازش با محیط:

جانداران ویژگی هایی دارند که برای سازش و ماندگاری در محیط، به آنها کمک می کنند؛ مانند موهای سفید خرس قطبی.

هدف سازش افزایش ماندگاری جانداران می باشد.

توجه داشته باشید که هم ایستایی، پاسخ به محیط و سازش با محیط را با هم اشتباه نگیرید.

در هم ایستایی کارهایی در بدن انجام می گیرد که نتیجه آن حفظ حالت پایدار بدن می باشد.

در پاسخ به محیط، محرکی وجود دارد که بر جاندار اثر می کند و جاندار به محرک پاسخ می دهد و با تغییر محرک، نوع پاسخ جاندار نیز تغییر خواهد یافت.

در سازش با محیط نیز محرک وجود دارد ولی سازش ایجاد شده سریع نبوده و ممکن است چندین نسل طول بکشد.

پاسخ به محیط، در مقابل محرک های موقت و کوتاه مدت انجام می گیرد ولی سازش با محیط در مقابل محرک های طولانی مدت انجام می گیرد.

در سازش با محیط، در طی چندین نسل، ویژگی های جدیدی در بدن جانداران گونه بوجود می آید که باعث تغییر جمعیت در طول زمان می شود و این ویژگی ها به نسل های بعدی نیز منتقل می شود.

سازش با محیط و پاسخ به محیط همواره در جهت حفظ هم ایستایی انجام می گیرد.

تنظیم میزان قند بدن، تنظیم میزان آب گیاه با تنظیم میزان جذب و دفع آب، ایجاد لخته خون و … مثال هایی از هم ایستایی هستند.

مثال هایی از سازش جانداران با محیط: همزیستی گیاهان با سیانوباکتری ها، ریزوبیوم و قارچها، فرایند مهاجرت در مونارک، برعکس بودن جهت جریان خون و آب در آبشش های ماهی ها، وجود پوستک در گیاهان، تولید آلکالوئید در گیاهان، تعریق و …

تشکیل غده نمکی در پرندگان سازش با محیط ولی میزان ترشح محلول نمکی از این غده پاسخ به محیط است.


سوال صحیح غلط:

زیست شناسی علم حیات است. غ          علم بررسی حیات

معمولاً به جای تعریف حیات ویژگی های حیات را معرفی می کنیم. غ          ویژگی های جانداران

هر موجودی که نظم و ترتیب دارد قطعاً زنده می باشد. غ باید شش ویژگی دیگر جانداران را نیز داشته باشد.

هر جانداری سطحی از سازمان یابی را دارد. ص

سطوح سازمان یابی در جانداران مختلف یکسان نمی باشد. ص

هر موجود زنده ای هم ایستایی ندارد. غ

هم ایستایی یعنی تلاش جاندار برای جلوگیری از تغییر محیط.    غ          برای جلوگیری از تغییر محیط داخلی

برای حفظ هم ایستایی سدیم در موقع افزایش آن در خون می توان نمک بیشتری خورد. غ

دفع ادرار می تواند به هم ایستایی بدن کمک کند.

دفع ادرار نمی تواند در هم ایستایی سدیم نقش داشته باشد. غ

همه جانداران رشد می کنند. ص

فقط بعضی جانداران نمو می کنند. غ          همه جانداران رشد و نمو می کنند.

الگوهای رشد و نمو جانداران در دنای آنها قرار دارد. ص

الگوهای رشد و نمو جانداران مختلف متفاوت می باشد. ص

جانداران دارای دنای یکسان می توانند الگوی رشد و نمو یکسانی داشته باشند. ص        چون الگوهای رشد و نمو را دنای جانداران تنظیم می کند.

هر نوع بزرگ شدن یاخته ها را نمی توان رشد در نظر گرفت. ص        بزرگ شدن باید غیرقابل برگشت باشد.

افزایش تعداد یاخته ها را می توان نوعی رشد در نظر گرفت. ص

همه جانداران می توانند با افزایش تعداد یاخته های خود رشد کنند. غ          تک یاخته ها نمی توانند

همه جانداران می توانند با افزایش ابعاد یاخته های خود رشد کنند. ص

همواره در نمو جاندار یک بخش جدید بوجود می آید. ص

تشکیل گل در هر گیاهی را می توان نوعی نمو در نظر گرفت. غ          فقط تشکیل اولین گل را می توان نمو در نظر گرفت.

گیاهان گل دار نمی توانند با وجود آوردن گل های جدید نمو کنند. ص

همه جانداران به انرژی نیاز دارند. ص

همه جانداران برای انجام کارهای زیستی خود به انرژی نیاز دارند. ص

بخشی از غذای خورده شده توسط جانداران می تواند صرف گرم کردن بدن شود. ص

خم شدن ساقه گیاهان به سمت نور نوعی پاسخ به محیط می باشد. ص

پاسخ به هر نوع محرکی توسط جانداران را می توان پاسخ به محیط در نظر گرفت. غ          فقط پاسخ به محرک های محیطی را می توان

هر موجودی که نسبت به محرک های محیطی بی تفاوت باشد غیرزنده است. ص

جانداران همواره جاندارانی کاملاً شبیه خود ایجاد می کنند. غ          کم و بیش شبیه

سازش با محیط باعث افزایش ماندگاری جاندار در محیط می شود. ص

موهای سفید در همه خرس ها می تواند نوعی سازش باشد. غ          در خرس های قطبی

تغییر رنگ موها از سفید به رنگ های دیگر می تواند باعث کاهش سازش خرس های قطبی شود. ص

 


سوالات کوتاه پاسخ:

چهار مورد از ویژگی های موجودات زنده را فقط نام ببرید. 1           نظم و ترتیب، هم ایستایی (هومئوستازی)، رشد و نمو، فرایند جذب و دستگاه از انرژی، پاسخ به محیط، تولیدمثل و سازش با محیطی

منظور از هم ایستایی چیست؟ 5/0        یعنی محیط جانداران همواره در تغییرات ولی جاندار می تواند وضع درونی پیکر خود را در حد ثابتی نگه دارد.

یک مثال برای هم ایستایی بنویسید. 5/0        وقتی سدیم خون افزایش می یابد دفع آن از طریق ادرار زیاد می شود.

الگوهای رشد و نمو جانداران چگونه تنظیم می شود؟ 5/0        توسط اطلاعات ذخیره شده در دنای جاندار

در زیست شناسی رشد به معنی ………………… می باشد. 25/0 بزرگ شدن

رشد در زیست شناسی شامل چه چیزی می باشد؟ 5/0        شامل افزایش برگشت ناپذیر ابعاد یا تعداد یاخته ها

منظور از نمو در زیست شناسی چیست؟ 5/0        نمو به معنی تشکیل بخش های جدید است

یک مثال برای نمو بنویسید. 5/0        تشکیل اولین گل در گیاه نمونه ای از نمو است.

انرژی دریافتی جانداران چه می شود؟ (دو مورد) 5/0        قسمتی از آن برای انجام فعالیت های زیستی مصرف می شود 2. بخشی از آن برای گرم کردن بدن مصرف می شود.

یک مثال برای پاسخ به جانداران به محیط بنویسید. 5/0        خم شدن ساقه گیاهان به سمت نور

منظور از سازش جانداران با محیط چیست؟ 5/0        یعنی جانداران ویژگی هایی دارند که برای سازش و ماندگاری در محیط به آنها کمک می کنند.

یک مثال برای سازش جانداران با محیط بنویسید. 5/0        موهای سفید در خرس قطبی

 


سوالات چند گزینه ای:

مطلبی وارد نشده است.


تصاویر اضافی:

مطلبی وارد نشده است.


فیلم تدریس:

مطلبی وارد نشده است.


فیلم مرتبط:

مطلبی وارد نشده است.


مطالب مرتبط:

عنوان مطلب

مطلبی وارد نشده است.


 

about author

lotfi128

lotfi128@gmail.com

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!